Rabu, 15 Juni 2011

MSS Hahu'u Selu Idozus no Invalidus

Posting Husi : Josefa Parada

DILI–Ministeriu Solidariedade Sosial (MSS), liu husi Diresaun Nasional Seguransa Sosial, hahuu halao faze dahuluk pagamentu ba ferik-katuas no invalidus sira iha distritu 13. Pagamentu nee rasik komesa lao ona iha Segunda (13/06).
Xefe Departementu CIT, João Bosco de Jesus Mendonça, haktuir, bazeia ba kalendariu pagamentu idozus no invalidus iha faze primeiru 2011 nee ba Distritu Dili nian, hahuu husi loron (13/06) too (17/06) sei halao pagamentu ba 2,136 benefisiarius husi Sub Distritu Cristo Rei.
Iha loron hanesan (13/06) too (18/06), pagamentu mos halo ba 2,009 benefisiarius husi Sub Distritu Dom Aleixo nian. Tuir fali, iha loron (18/06), pagamentu halao iha Sub Distritu Metinaro ba benefisiarius hamutuk 339. Iha loron (18/06) too (20/06), sei halo pagamentu ba 1,156 benefisiarius husi Sub Distritu Nain Feto. Hafoin iha loron (20/06) too (23/06), sei iha pagamentu ba 1,380 benefisiarius husi Sub Distritu Vera Cruz no ikus liu mak pagamentus ba idozus no invalidus nee sei remata iha Sub Distritu Atauro ho nia benefisiarius 833 iha loron (25/06) too (02/07). Needuni, total benefisiarius husi Distritu Dili nebee mak sei simu osan terseira idade no invalidus hamutuk 7,853 benefisiarius.      
Iha fatin hanesan, Simplicio dos Santos Mendonça, nudar Adminsitradaor Sub Distritu Cristo Rei, Distritu Dili, ba STL iha ninia servisu fatin Becora, Dili Segunda (13/06), informa katak, pagamentu hahuu ona iha Suku Bidau Santana no Suku Metiaut, tuir orariu nebee ninia parte fahe ba suku hitu nebee pertense ba arena Sub Distritu Cristo-Rei nian.
“Razaun hili uluk suku rua nee, tanba sira nia populasaun uitoan deit, no bazeia ba sira nia dadus nebee ami simu uitoan, entaun ami koloka suku rua nee simu hamutuk, depois mak foin tuir fali suku sira nebee mak ninia populasaun barak hanesan Suku Camea, Balibar, Becora Hera no Kuluhun,” dehan Simplicio.
Nia esplika, tuir prosesu nebee mak iha, hatudu katak, pagamentu ba iha terseira idade sira lao diak tanba iha linha koordenasaun entre nivel sub distritu, distrital no nasional nebee servisu hamutuk ho pessoal nebee mak servisu iha sub distritu ho pessoal nebee servisu iha Ministeriu Solidaridade Sosial (MSS), hanesan iha diresaun protesaun labarik nebee sempre halo ligasaun no koordena ho servisu ida nee. Needuni too ohin seidauk iha problema balun nebee rezolve tanba buat hotu lao diak.
“Depois pagamentu nee remata,ami sei fahe ba sesaun rua nebee sesaun ida mak rejista em jeral ba iha veteranus nian, no ida seluk fali mak pagamentu ba iha idozus nian nebee ami tenki fahe buat nee halo diak tanba ami iha nee funsionariu limitadu tebes. Ami sei esforsu makaas hodi nunee pagamentus ba iha terseira idade nian tenki lao nafatin, nunee mos direitus ba veteranus funu nain sira mos tenki lao nafatin hanesan foo nafatin tempu ba sira, para halo rejistu,” informa Administrador Sub Distritu Cristo Rei nee.
Tuir Simplicio, pagamentu ba terseira idade nee sei halao durante loron lima nia laran, hahuu husi Segunda ba too iha Sesta. Maibe depende mos ba iha loron terminasaun, tanba se depois loron nebee termi maibe pagamentus seidauk hotu, entaun sei dada tan (hanaruk tan).
Simplicio hatutan, katuas ferik sira sei simu deit sira nia osan too fulan neen, needuni maske iha informasaun nebee too ba komunidade sira katak, idozu simu sira nia osan iha tinan ida nee remata ona, ida nee la loos.
“Hau hatete ona ba idozus sira katak, imi lalika rona informasaun husi parte nebee deit maibe tenki rona informasaun husi xefi aldeia no xefi suku sira. Kuandu sira mak hatoo informasaun sira nee, entaun loos, tanba sira mai rona informasaun iha Sub Distritu. Hau mos dehan ona ba sira katak, pagamentu idozu ida ohin, nee pagamentu fulan neen nian, nebee iha parte balun iha idozu nebee mak simu fulan 6 nian, balun simu mos la too fulan 6, tanba haree ba iha data rejista ida nee, balun bele simu fulan 2, fulan 5 no fulan 3. Ida nee nia razaun tanba prosesu rejista nee mak determina,” katak Simplicio.
Nia foo ezemplu, see idozu nee rejista iha fulan 6 kotuk ba (Janeiru), entaun nia simu husi Janeiru too Junho. See nia foin mak rejistu iha fulan Fevereiru, Marcu ka Abril, entaun sura kedas husi fulan ida nebaa mai too iha Junho. Tanba nee, osan nebee idozus sira simu, sei la hanesan, maibe ba sira nebee antigun, ida nee sei simu normal husi Janeiru too Junho.
Afonso da Costa, nudar idozu husi Suku Bidau Santa Ana, informa katak, nudar idozu nia senti kontenti tanba governu bele ajuda katuas ferik sira liu husi osan terseira idade ida nee.
Entertantu Albino da Costa, husi Suku Bidau Santa Ana mos dehan,”ami senti kontenti ho haksolok tanba ohin (Segunda-red) ami bele simu osan tuir idozus nian. Estadu hakarak oferese osan ida nee ba ami, no liu husi osan nebee mak iha, hau sei uza ba hau nia presiza lor-loron nian, nunee mos liu husi osan nebee simu, sei uza ba han, selu labarik nia eskola ho trata hatais nian. Entertantu osan nebee mak ami simu ida nee, ami senti la sufisiente ba ami nesesidade maibe estadu oferese ona entaun ami simu deit maski osan ida nee la too ba ami atu halao ami nia presiza lor-loron nian, hanesan ba presiza familia uma laran nian, ida nee ba loron ida ka rua bele sufisiente ba ami nia familia,” tenik Albino.
Tuir obesrvasaun STL, maske pagamentus ba terseira idade nee tuir orarariu hahuu iha tuku 8.00 dadersan, maibe realiade, too ona tuku 10.00, osan seidauk too ba iha katuas-ferik sira nia liman. Katuas ferik sira kontinua hein nafatin atu bele hetan sira nia direitu. lia

Xanana Simu Kompaña Digecel Atu Mai Kompete ho Timor Telekom

Dili-Ita hotu hatene katak Kompaña Timor Telecom Investe ona iha Timor leste hahu iha 2000 liu ba maibe to’o agora iha area rurais sei dauk bele asesu ba redi telekomunikasaun no internet. Kestaun ida ne’e maka governu Timor Leste liu husi Primeiru Ministru Kay Rala Xanana Gusmão hodi simu tan kompaña Digicel husi Irlandia atu bele mai halo investimentu iha area Telekomunikasaun hodi kompete ho Timor Telecom.
Tuir Primeiru Ministru Kay Rala Xanana Gusmão hateten katak Governu Timor Leste diskuti ona lei Liberalizasaun hodi husik kompaña Telekomunikasaun foun hanesan Digecel husi Irlandia no Telekomsel husi Indonesia atu bele mai investe iha Timor Leste hodi kompete ho Timor Telecom.
“Agora dadaun governu Timor Leste iha ona lei Liberalizasaun ne’ebé sei diskuti hela iha  konsellu Ministru.  Konselho Ministru maka sei disidi atu fó posibilidade ba kompaña foun atu bele mai investe iha area telekomonikasaun iha Timor Leste atu nune bele kompete ho Timor Telekom”dehan Xanana hafoin simu Prezidente Digecel Denis O Brain iha Palacio Governu Tersa (09/06/2011)
Iha parte seluk hanesan Prezidente Digicel Denis O Brain informa katak ami prontu atu mai investe ami nia redi Telekomonikasaun iha Timor Leste tuir lei liberalizasaun ne’ebé Governu Timor Leste aprova tia ona.
“Ami mai hasoru malu ho Primeiru Ministru atu koalia tan atu nune ami bele mai investe tan redi telekomonikasaun iha Timor Leste ami informa tan planu potensial balun ba Governu Timor Leste hodi disidi se’e mak atu bele liberaliza merkadu”dehan Denis hafoin hasoru malu ho PM iha Palacio Governu.
Prezidente ne’e mos informa tan katak Digicel hanesan kompaña Telekomunikasaun ne’ebe mos kuinesidu iha Asia no Eropa no ami pronto atu mai investe iha Timor Leste hodi hadia nasaun nia Dezenvolvimentu liu husi Area Telekomunikasaun.
Nia mos hatutan tan katak hatan ba proposta ne’e Primeiru Ministru Xanana Gusmão nia apresia ho ami nia kompaña maibe atu disidi tenke liu husi lei liberalizasaun ne’ebé governu sei diskuti hela iha Konsellu Ministru.
“Ami mos fo agradesementu ba Governu Timor Leste ne’e fo oportunidade ba Digecel hodi fó apoiu ba atividade barak ne’ebé  realiza iha Timor Leste durante ne’e hanesan Jogu Futebol,kurida bisikleta”dehan nia.

Governu Rekolla Proposta Distritu Nian ba OJE 2012

Dili-Ita hotu hatene katak dala barak ema balun dehan “Governo de Facto” ida ne’e gasta osan barak maibe nunka fo benefisiu ba povu iha rai ida ne’e, maibe ita hare ba realidade Governu ida ne’e iha duni programa ne’ebé hanaran PDD,PDN ho PDL, ida ne’e signifika katak maske neneik maibe Governu ida ne’e bebeik ona.
Primeiru Ministru Kay Rala Xanana Gusmão hateten katak Pakote Dezenvolvimentu Desentralizasaun (PDD) ne’e primeiru no segundu Pakote Dezenvolvimentu Lokal nian, ne’e inportante tebes tamba ho programa ne’e bele ona responde povu nia nesesidade no bele responde povu nia moris ba iha futuru.
“Ita tenke servisu makaas no la’o tuir regra sira no ordem,tamba planu ba dezenvolvimentu liu husi projetu PDD no PDL ne’e ho orsamentu ne’e boot,hau husu ba Administarador Distritu sira hotu atu toma atensaun ba orsamentu ne’e atu bele utiliza didiak atu nune’e bele fo benefisiu ba povu”dehan Xanana hafoin partisipa iha Rekolla Proposta Distritu nian iha Xanana “Sport Center Dili” Segunda (13/06)
Nia mos informa tan katak husu ba administrador sira hotu atu toma atensaun ba kompañia sira hotu atu bele servisu didiak iha komunidade nia let atu servisu ho kualidade atu nune’e povu mos bele sente saida mak Governu halo durante ne’e.
“Hau husu ba Admintrador sira hotu atu toma atensaun ba emprezásriu lokal sira ne’ebé kaer porjetu ne’e tenke ho kualidade la’os atu buka deit osan bo’ot maibe projetu ne’e halo la ho kualidade”dehan Xanana
Iha parte seluk , hanesan Ministru Administrasaun Estatal no Ordenamentu Teritóriu (MAEOT) Arcanjo Leite hateten katak iha primeira vez, governu realiza sorumotu integradu ida iha nivel Sentral hodi diskute no halo apresiasaun ba eleborasaun planu no mos proposta orsamentu husi Distritu nian ba OJE 2012 nian.
“Ohin Ministru Administrasaun Estatal no Ordenamentu Teritóriu no Ministériu Finansa sira, ami organiza sorumutu intregadu ida ne’e iha nivel sentral atu diskute no halo apresiasaun ba eleborasaun Planu dezenvolvimentu nian”dehan Leite.
Nia mos informa tan katak tinan ida ne’e governu iha nia mekanismu foun ida oinsa atu bele fo apresiasaun ba proposta ne’ebé mai husi suku,Sub-Ditritu ne’ebé transmite liu husi Distritu.
Iha parte seluk, hanesan Administrador Distritu Aileu Martinho Matos iha Disrtiru Aileu dehan katak foho mak barak liu neduni molok atu halo Dezenvolvimentu tenke uza mákina Todan/pezada sira ne’e atu bele hatun foho sira ne’e atu nune’e ita bele halo dezenvolviementu.
“Tamba povu iha parte ne’ebá preokupa no hein tebes atu halo dezenvolvimentu konaba Estrada iha sira nia Suku no Aldeia atu nune’e sira bele iha asesu ba iha Estrada atu bele lori sira nia produtu lokal ba iha merkadu”dehan Matos.


CCI-TL Prontu Hadia Gestaun Negosiante

Posting Husi : Josefa Parada

DILI-Camara Komersiu Industria–Timor Leste (CCI-TL) pronto atu hadia gestaun finansa ba negosiante ki’ik bele halao vida negosiu diak hodi hetan osan. Tanba durante negosiante sira laiha kapasidade gestaun finansa loke kios to’o fulan rua tolu taka, tanba laiha gestaun diak hodi halo negosiu.
" Ami ajuda kapasitasaun fo trenamentu kona ba oinsa bele halo gestaun diak, oinsa hasai osan capital, bele kompras, oinsa bele hetan bunga, husi laba ne’e,” dehan Direitur Exekutiva Etalvino Mousaco ba STL iha Kolmera, Dili, Kuarta (8/6).
Tuir nia katak, Emprejariu ki’ik ne’ebe iha Timor Leste barak mak laiha kapasidade gestaun finansa diak, tanba foin kios ida mos taka ona, ne’eduni CCI-TL inisiativa bele tulun hodi bele halao gestaun finansa diak hodi bele to’o objetivu.
Nia haktuir katak, negosiante ki’ik halo negosiu fulan ida rua taka dala ruma osan hasai, hira, maibe oinsa gasta hodi bele hetan funan, halo servisu diak persija aumenta kapasidade, ne’eduni fo trenamentu bele aumeta kapasidade hodi halao gestaun finansa diak.
Modal capital tau ketak, wainhira hetan ona bunga husi laba ohin hasai, uza sosa ne’e. tanba Ami nian funsaun bele tulun emprejariu ki’ik bele hadia gestaun finansa hodi halo negosiu diak atu  hetan benefisiu husi koperativa ne’e.
Nia haktuir katak, durante fo trenamentu 27 pesoas ba empreza hodi bele aumenta kapasidade hodi halao aktividde negosiu diak,nomos 15 pesoas iha distritu Manatuto kona arsenate.
Iha parte seluk Presidente CCI-TL Julio Alfaro mos salenta katak, CCI nia funsaun ajuda emprejariu ki’ik bele aumeta kapasidade hodi halao gestaun servisu finansa diak bele hetan benefisiu hodi koperativa ne’e.
" Ami husu ba emprejariu ki’ik tenki involve an hodi bele hetan trenamentu hodi bele halao servisu gestaun servisu diak,” katak Julio.
Nia salenta katak, uza oras badak, bele halo servisu diak, emprejariu ki’ik kontente tebes ho CCI-TL nia programa durante realize iha distritu sanulu resin tolu.
Nune’e mos Deputado Manuel Tilman mos hatete katak, governu tenki hadia povu nia moris tenki fo trenamentu bele hetan gestaun diak bele halao aktividade negosiu diak.
“Ami husu governu no camara komersiu industria bele tulun empreza ki’ik hakarak halo negosiu iha TL,” katak Tilman.
Alende Laurinda Soares hanesan negosiante ki’ik lamenta katak, emprejariu ki’ik nia kapasidade halo gestaun minimu ne’eduni persija tulun husi CCI-TL. jef

Fulan Dezembru 2011, BDN Komesa Funsiona

Posting Husi : Josefa Parada


DILI-Ministru Ekonomi e Dezemvolvimentu (MED) Joao Mendes Goncalves informa katak fulan Dezembru 2011, Banku Dezemvolventu Nasional (BDN) komesa funsiona.
“Ami fo sai ona kriteria lei investementu atu aprova hodi funsiona BDN iha fulan Dezembru 2011,” dehan nia ba STL liu husi telephone selular  iha Distritu Viqueque, Sigunda (13/6).
Tuir nia, atu hari BDN ne’e lori tempu naruk to’o fulan Dezembru tanba persija edefisiu ba banku rasik. Nune’e mos persija   timor oan ne’ebe  hakarak tama asionista.
Nia hatutan katak modal kapital hari BDN ne’e mai husi Governu liu husi MED ho total 10 Miloens Dolar Amerikanu husi Orsamentu Geral Estadu tinan 2010. “ Modal ne’e 51% mai husi governu no modal balun husi asionista emprezariu timor oan nebe hakarak investe nia osan iha BDN,” katak João.
João mos hatete emprezariu timor oan tama ona asionista tanba Premeiru Ministru Kay Rala Xanana Gusmao nomia rasik katak emprezariu nebe kapasidade bele investe modal, tanba BDN loke ba setor pribadu timor oan hotu maibe tenki tuir kriteria no lei.
Tuir nia katak, BDN nia funsaun rua hanesan premeiru ema tama asionista tenki modal Seis mil dolar Amerikanu nomos banku fo kredit ba emprezariu bele halao atividade negosiu.         
Iha parte seluk, Vise Direitur Luta Hamutuk Joaozito Viana mos hatete planu atu hari BDN ne’e kleur ona, maibe seidauk realize. Tanba ne’e nia husu governu loke BDN ba emprezariu timor oan sira bele hetan  vantajen diak husi governu tanba investe osan hodi bele hetan lukru mos ba seitor pribadu.
Nune’e mos Direitur Kompania Green Village Food Li-sion Nheu afirma governu tenki loke lalais BDN ba emprezariu timor oan hotu bele investe sira nia modal kapital.
" Ami husu governu loke BDN ba emprezariu timor oan hotu bele investe nia osan bele fo bantajen ba negosiante ki’ik bele kredit osan hodi  halao atividade negosiu," tenik nia. jef

Senin, 30 Mei 2011

Rekrutamentu no Formasaun Foun ba Polísia

Sistema foun ida ba Rekrutamentu ajente sira no preparasaun ba Polísia Nasionál Timor-Leste ne’ebé prepara tiha ona liu husi Sekretaria Estadu Seguransa, ne’ebé hetan apoiu husi Guarda Nasionál Republikana (GNR) Portugál.Prosesu ne’e estabelese tiha ona, la’ós de’it halo rekrutamentu nune’e mós iha formasaun. Objetivu boot mak atu halo di’ak liután kapasidade ajente sira nian.
Iha alterasaun ida ne’ebé previstu tiha ona ba rekrutamentu foun mak diminuisaun idade kandidatu sira nian. “idade ne’ebé previstu mak husi tinan 18 to’o tinan 23. Polísia balun ho idade ne’ebé mak avansadu, no hanoin kona-ba ida  ne’e, ami kria ona Lei Reforma, maibé ita presiza rekruta  membru foun, liuliu ba foin sa’e sira, atu ita bele asegura prosesu  ida ne’ebé viável liu ba kontinuidade PNTL nian”, dehan Sekretáriu Estadu Seguransa, Francisco Guterres.
Hakarak mós atu aumenta partisipasaun feto nian iha Polísia Nasionál: “ ami deside atu iha porsentu sanulu resin lima husi feto sira ba PNTL. Ami prepara hela ida ne’e. Iha rekrutamentu foun, iha kandidatu sanulu ne’ebé admitidu, nain tolu mak feto”, garante Francisco Guterres.
Nune’e mós iha parte administrativu sei prepara atu halo mudansa sira, liuliu kona-ba dokumentu sira atu halo inskrisaun. Sekretaria Estadu Seguransa elabora hela formuláriu foun hodi “halo prosesu transparente liután no hodi halakon tiha kualkér posibilidade atu kandidatu ne’e tama tanba hetan rekomendasaun hosi ema ruma”, dehan Sekretáriu Estadu.
Iha prosesu rekrutamentu nian mós,  sei prepara teste oinoin: teste médiku ida,  teste eskritu ida kona-ba kultura jerál, teste psikotékniku no teste físiku. Faze oinoin ba rekrutamentu ida, ne’ebé mak rigurozu tebes, no sei hili kandidatu sira ne’ebé di’ak na’in 250 ba  formasaun ajente foun PNTL nian.
Formasaun bázika ne’e habelar liután. Komesa ona ho fulan tolu de’it, maibé autoridade sira hatene  ona katak ida ne’e la sufisiente tanba ne’e sira aumenta tan ba fulan haat. Nune’e mós tempu ida ne’e kontinua la hatán ba nesesidade aprendizajen no kapasidade ne’ebé ezije hosi profisaun ne’e. “ ho formasaun ida rigoroza liután, ami konsidera katak ami bele halo di’ak liután estrutura no kapasidade ita nia Polísia nian. Ami deside ona atu fó formasaun bázika ba Polísia ho durasaun tinan ida: fulan sia iha treinu báziku hafoin fulan tolu hala’o estájiu, ka iha lian inglés bele hatete on the job training”, esplika Sekretáriu Estadu Seguransa hodi hatutan tan katak prosesu ne’e sei aplika, iha tinan ida ne’e duni ba rekruta foun nain 250

http://timor-leste.gov.tl/?p=5074&lang=tp&n=1

Timor-Leste no Portugál hametin liután Relasaun bilaterál iha área Polítika Enerjétika nian

Sekretáriu Estadu Polítika Enerjétika Timor-Leste nian, Avelino Coelho, no Administradór Eletrisidade Portugál (EDP) internasionál nian, Paulo Miraldo, iha loron 19 fulan Maiu, iha Palásiu Governu, asina Memorandu Entendimentu  ida iha área Polítika Enerjétika entre Timor-Leste no Portugál.
“Tuir ámbitu akordu ne’e, EDP internasionál sei hala’o servisu iha área konsultoria enerjétika, dezenvolvimentu estudu viabilidade no formasaun ba tékniku timor-oan sira iha área enerjia nian”, dehan Sekretáriu Estadu Polítika Enerjétika, Avelino Coelho.
Vizita Administradór EDP Internasionál nian, Paulo Miraldo, no Administradór Fundasaun EDP nian, Sérgio Figueiredo mai Timor Leste atu konfirma interese hosi empreza ne’e atu ajuda Timor ho “know-how” (esperiénsia téknika) ne’ebé mak estabelese iha matéria, dehan Administradór Eletrisidade Portugál Internasionál (EPI) nian. Matéria seluk hosi tema sira ne’ebé mak koa’lia mós mak kona-ba posibilidade dezenvolvimentu nian ba modelu jestaun foun ida ba Eletrisidade Timor-Leste nian ne’ebé sei hahú iha tinan 2012.

http://timor-leste.gov.tl/?p=5070&lang=tp&n=1

MED halo lansamento projetu BOSS no inaugura edifísiu Sentru Dezenvolvimentu Emprezariál no iha Lautem

Ministru Ekonomia no Dezenvolvimentu, João Mendes Gonçalves, loron 6 fulan Maiu, halo lansamentu ba Projetu BOSS (Business Oppurtunities Support Service) no inaugura edifísiu Sentru Dezenvolvimentu Emprezariál (SDE),  iha distritu Lautem.
“Projetu BOSS hetan apoiu finanseiru hosi Ajénsia Internasionál Irish-AID liu hosi ILO no implementasaun hala’o liu hosi MED-IADE no DNDR (Diresaun Nasionál Dezenvolvimentu Rurál). Projetu ne’e atu fó apoiu hodi dezenvolve programa no kapasitasaun emprezariál lokál sira iha distritu Lautem”, hateten Mnistru Ekonomia no Dezenvolvimentu João Mendes Gonçalves.
Aleinde ne’e, ministru ne’e husu mós ba populasaun no emprezáriu lokál hamutuk ho Kámara Komérsiu Indústria Distritu Lautem (CCIDL) atu fó kontribuisaun másimu ba projetu atu nune’e bele hetan susesu,  tanba sei fó benefisiu bo’ot ba populasaun tomak, sei fó servisu ba ema barak no iha futuru bele haburas ekonomia povu no liberta povu hosi terus, susar no ki’ak.

Iha fatin hanesan Xefe Misaun Irish-Aid, Eoghan Walsh hateten, “ha’u sente haksolok tebes partisipa iha Forum Ekonomia iha distritu Lautem, tan ne’e husu ba emprezáriu atu aumenta sira nia valór, la’ós de’it atu sosa no fa’an produtu maibé, Lautem nu’udar Distritu furak no iha fatin turizmu barak ne’ebé bele atrai ema estranjeiru sira, atu halo sai asesível ba turizmu, no haklaken kultura no historia, ka hatudu
ba ema hotu kona-ba riku soin Parke Nasionál Nino Konis Santana nian”.

http://timor-leste.gov.tl/?p=5090&lang=tp&n=1

Senin, 16 Mei 2011

Xanana: Pobreza Hahú husi Uma Hela Fatin


Dili, Primeiru Ministru Kayrala Xanana Gusmão hateten pobrza ka ki’ak hahú husi uma hela fatin ne’ebé povu hela wainhira la iha kondisaun ne’ebé diak.
“Ita nia povu ne’e nia moris ne’ebé pobre tebes ne’e hahu husi uma, ida ne’e maka ita hare no temi iha ita nia realidade, ita nia kiak hahú husi fatin ita toba”, dehan Xanana ba Chefe Suco nain 224 hafoin implementa projetu Milenium Development Goals (MDG’s) ba kada Aldeia sei hetan uma 5 hahú husi tinan ida ne’e to’o 2015, Iha Centro Konvensaun Merkado Lama Dili tersa ne’e (10/05)
Xanana Hatutan MDG’s ne’e ho Objektivu dezenvolvimentu iha millennium foun hodi Hari’i iha fatin oin-oin hari’i kampu saude, eduksuan,ai- han, hela fatin , hadia buat oin-oin.
“ita halo oituan-oituan  ita redus ida ne’e “,haktuir PM Gusmão.Nia afirma kiak ne’e mai husi  hatais, hahan, medikus, ida ne’e maka pobreza nia hun
“Tan ne’e ita define katak planu urbanizasaun rural ne’e ita halo ba sira ne’ebé  hela iha uma nebe at duni, ne’ebé ita hahú ho uma ida, ho uma ne’ebé mos ba povu sira, ho be,ho ahi no sentina, ida ne’e maka ita hakarak,sei implementa ba  iha aldiea 2.228 ne’e hotu, ne’e  maka tinan ida ne’e ita iha planu atu hala’o projetu MDG’s ,” tenik xefi Governu.
Iha fatin hanesan  Ministru  Administrasaun  Estatal  no Ordenamentu Territoriu Arcangeilo Leite hateten programa MDG’s ka Planu Urbanizasaun Rural ba period u 2011-2015 ne’e ninia impaktu ne’e bo’ot  ba moris komunidade sira iha area rural .
“ programa ne’e nia impaktu bo’ot tebes ba komunidade sira,ita boot sira rona kada aldeia iha uma lima maibe ne’e mos ho kriteriu tamba ne’e aldeia ne’e sei sai hanesan bairu foun ida, hau hanoin programa ne’e atu hala’o maibe sei define se maka sei hetan uma 5 ne’e, dehan Leite.
Entretanto Primeiro Ministru mos sei sente todan kona ba rai hodi hari’I uma ne’e, maibe Nia kontinua sensibiliza chefe do suco sira atu esforsu an hodi kontinua serbisu maka’as ba komunidade sira.
“Kona ba rai chefe suco sira sei hasoru problema bo’ot  ho ida ne’e konsekuensia ne’bé ita tenke hasoru kuandu ita iha vontade diak atu serbisu hodi serbé ita nia povu,”afirma Xanana.
Enkuantu planu urbanizasaun rural ne’e sei halo uma 5 kada aldeia1, sei kompleta ho be mos,solar panel, uma ne’e mos tenke halo iha rai tetuk, ho tipo 36/180 metro ba uma 3 no tipo 50/180 metro ba uma 2.(Celes)

Australia fo Tulun ONG’s



Dili, Governu Australia hamutuk ho Governu Timor-Leste segunda feira ( 09/05/2011) anunsia ofisialmente aplikante susesu ba fundus ETCAS (East Timor Community Assistance Scheme) 2011 nian.
Aplikante hamutuk 25 maka hetan susesu iha tinan ne’e no sei simu fundus hodi ba hala’o dezenvolvimentu iha area oioin mak hanesan edukasaun no treinamentu, promosaun saude baziku, sosiedade sivil, boa governasaun no akontabilidade, no dezenvolvimentu rural mak hanesan; infrastrutura eskala kiik, fornesimentu bee no saneamentu.
Aplikante hirak ne’e sei ba implementa atividaes oin 19 iha distritu 9 (sia), no atividades 6 (neen) sira seluk sei implementa  iha rejiaun laran tomak hodi kobre distritu 13.
Embaixador Australia ba Timor-Leste, Miles Armitage fo parabens ba aplikante sira kona-ba sira nia esforsu iha tinan ne’e, nota katak desde programa ETCAS hahú iha tinan 2000, atividades 550 resin mak hetan ona apoiu husi fundus ne’e.
Australia iha komitmentu maka’as ba Timor-Leste liu husi ninia Programa Asisténsia nebe tinan-tinan oferese ba Governu Timor-Leste nia programa prioridades nasional. Australia apoia dezenvolvimentu iha Timor-Leste desde ukun rasik an, no Australia sei kontinua hametin relasaun ba iha futuru hodi ajuda garantia  seguransa, saúde no prosperiedade ba Timoroan tomak.
Australia fó asisténsia dezenvolvimentu liu husi AusAID, Ajensia Governu Australia ba Dezenvolvimentu Internasionál, maibé mós liu husi Polísia Federal Australia, Programa Koperasaun Defeza no Departamentu sira seluk husi Governu Australia. Governu Australia oferese ona kuaze miliaun 6 resin dolares Australia ba  programa ETCAS .
Programa Asisténsia Australia atinji ona susesu barak iha Timor-Leste. Exemplu, iha area Saude, liu ema nain 1,100 mak hetan ona tratamentu saude matan; iha area Edukasaun, Timoroan liu 270 mak estuda ona iha rai liur; Iha area Treinamentu; ema liu 10,000 mak simu ona treinamentu iha area tekniku no kapasitasaun rekursu umanu; iha area Agrikultura, familia to’os nain hamutuk 12,000 mak bele adapta ona sistema kuda aihan ne’ebe di’ak liu; iha area loke Kampu Servisu, foin sa’e liu 32,000 mak hetan ona oportunidade servisu kurtu-prazu, no iha area Dezenvolvimentu Rural, ema liu 90,000 mak iha ona asesu ba bee mós no saneamentu.( TE )

Nasaun 12 prontu Apoiu Timor Leste iha seitor Dezenvolvimentu

Dili-Konfrensia Nasional ne’ebe loke husi Primeiru Ministru Kay Rala Xanana Gusmao hodi konvida Membru Permanente Connecting and Strengthening Relation Between Local and Foreign Busness (CBMC) husi nasaun sanulu resin rua (12) atu apoiu Timor Leste Liu husi Planu Dezenvolvimentu Nasaional (PDN).
Tuir Primeiru Ministru Kay Rala Xanana Gusmao hateten katak objektivu konvida membru CBMC ne’e atu ajuda Timor Leste liu husi seitor hat hanesan Agrikultura,Mina rai,Gas,no Turismu.
“atu dezenvolve seitor hat ne’e ita tenke presija ajuda husi membru CBMC atu bele ajuda ita iha seitor hat ne’ebe sai perioridade liu ba iha seitor Dezenvolvimentu hanesan Mina rai,Gas,Agrikultura, no turismo”dehan Xanana hafoin halo lansamentu ba konfrensia internsional CBMC iha Centuru Convensoens Dili Kinta Kalan 12/05/11.
Nia mos informa tan katak governu Timor Leste nakloke ba CBMC atu bele fo tulun ba nasaun ida ne’e liu husi seitor hat ne’e atu nune bele ajuda planu Dezenvolviemtnu Nasional iha Timor Leste.
“hau mos fo parabens ba membru CBMC ne’ebe mai partsipa iha konfrensia internasional ida ne’e ne’ebe mai husi nsaun sanulu resin rua hanesan Australia,Japaun,Koreia,Singapura,Brazil,Xina,Malaysia,Macao,Brunei,Taiwan,Korea Selatan inkului mos Timor Leste”dehan Xanana.
Iha parte seluk hanesan Director Ciputra Antonius Tanan husi Indonesia hateten katak ami membru CBMC pronto atu apoiu Timor Leste liu husi seitor ne’ebe deit banhira govenru Timor Leste presiza.
“ami membru CBMC sei sei nafatin atu ajuda Timor Leste iha seitor hat hanesan Agricultura,Mina Rai,Gas, no Turismo atu nune bele ajuda timor leste liu husi dezenvolvimentu Nasional” dehan Antonius iha Hotel Timor Sexta 13/05/11
Aliende ne mos iha nia diskursu, Presidente CBMC Timor Leste Sra. Clarasia, hateten katak  membro CBMC nebe iha Timor Leste iha komitmento hodi hamutuk ho komunidade internasional haburasatu  dezenvolve nasional liu husi investasi iha area ne’ebe importantes.
“ ami membro CBMC Timor Leste iha planu atu promove no haburas dezenvolvimentu nasional liu husi invetasi iha area oin-oin baseia ba ami nia kapasidade nebe iha, no CBMC esforsu an hodi bele lori investor internasional hodi mai investasi iha Timor-Leste, no agora dadaun nasaun 12 mak hamutuk ona ami e sira agora tuir hela konferensia ida ne’e” tenik Sra Clarasia, Diretur Toko Jacinto, 13/05/11.


Peritos da ASEAN admitem crescimento de dois dígitos nas próximas décadas

Díli, 16 mai (Lusa) -- Peritos da ASEAN admitem que Timor-Leste continue a ter um crescimento de dois dígitos por longo tempo, mas recomendam a melhoria do setor primário, o incremento da produtividade laboral e a identificação e redução de ineficiências.

A informação foi dada hoje pelo Governo timorense, reportando-se à análise, durante uma reunião de peritos da Associação das Nações do Sudeste Asiático, de um documento apresentado pelas autoridades timorenses intitulado "Timor-Leste e a ASEAN em 2030".

Entre os principais tópicos da apresentação, feita durante a última cimeira da ASEAN, em Jacarta, contaram-se os alvos económicos a que Timor-Leste se propõe, apontando para um crescimento económico de dois dígitos para as próximas décadas, mantendo os níveis registados nos últimos quatro anos.

"Com base na hipótese de convergência, através da qual os países pobres e com menos rendimentos irão crescer mais rapidamente do que os países ricos, e com crescimentos elevados, os peritos concordaram que a economia de Timor-Leste, partindo de uma base muito baixa, poderá crescer dois dígitos ao ano durante um longo período", indica um comunicado do Governo timorense sobre a reunião do bloco regional que Timor-Leste pretende integrar.

"Vários países que alcançaram o crescimento de dois dígitos, durante décadas, foram considerados na discussão, incluindo a China, que conseguiu um crescimento médio de 10,2 por cento durante 28 anos (1982-2009); o Japão, que conseguiu um crescimento médio de 10,01 por cento durante duas décadas (1951-1970); e o Botswana, que conseguiu um crescimento médio de 13,5 por cento durante 22 anos (1968-1989)", indica o documento.

De acordo com a mesma fonte, "entre outros conselhos, os peritos recomendaram a incidência no crescimento, incluindo prioridades do setor primário, produtividade laboral e identificação e redução de ineficiências".

MNE partisipa iha Konferénsia Dahaat Nasoens Unidas nian kona-ba País sira ne’ebé Ladún Dezenvolvidu

Delegasaun ida husi Timor-Leste, oras ne’e daudaun, partisipa hela iha Konferénsia dahaat Nasoens Unidas nian kona-ba País hirak ne’ebé Menus Dezenvolvidu, ne’ebé hala’o iha loron 9 to’o 13 fulan Maiu, iha Istambul, iha Turquia. Konferénsia kona-ba País sira ne’ebé Menus Dezenvolvidu ne’e hala’o iha tinan sanulu dala ida no atu halo planu ba kompromisu no programa sira ne’ebé atu fó apoiu ba dezenvolvimentu país hirak ne’e nian, ho forma ida atu hodi atinji nível médiu ba rendimentu.
Ukun na’in sira husi mundu tomak iha hotu sorumutu ne’ebé hala’o iha Istambul, hodi diskute programa asaun foun no hein katak bele alkansa meta sira ne’ebé hakarak katak metade husi grupu husi país hirak ne’ebé menus dezenvolvidu bele hetan progresun to’o iha finál dékada ne’e nian.
Ministru Negósiu Estranjeiru, Zacarias Albano da Costa, ko’alia iha Konferénsia ba País hirak ne’ebé Menus Dezenvolvidu, iha loron 8 fulan Maiu, no nia hola nota katak presiza atu hafoun hikas fali parseria no haforsa liután entre país hirak ne’ebé menus dezenvolvidu no komunidade internasionál, hodi hamenus kiak no alkansa Objetivu Dezenvolvimentu Miléniu nian. Ministru hatutan tan katak, presiza atu harii instituisaun no kapasita rekursu umanu, iha país menus dezenvolvidu nia laran, hanesan fatór fundamentál atu hodi hetan dezenvolvimentu sustentável, inklui mós asisténsia téknika no teknolojia, no mós rekursu finanseiru.
Zacarias da Costa fahe experiénsia Timor-Leste nian, hanesan país joven póz-konflitu, ne’ebé iha objetivu la’os de’it fó boazvindas ba dezenvolvimentu nune’e mós, hetan mekanizmu hotu no programa ne’ebé bele garante katak dezenvolvimentu ne’e hala’o tuir duni prioridade sira nasionál nian. Ministru Negósiu Estranjeiru afirma, mós, katak objetivu no meta sira ne’ebé mak ita hakarak tenke kumpri liu husi asaun no mós ho kompromisu ne’ebé asume husi parseiru dezenvolvimentu sira.
Delegasaun Timor-Leste nian xefia husi Ministru Negósiu Estranjeiru, Zacarias Albano da Costa, konta ho partisipasaun Ministru Turizmu, Komérsiu no Indústria, Gil Alves, ho nia ekipa Misaun Permanente iha Nova Iorque ba Nasoens Unidas, Ekipa husi Ministériu Negósiu Estranjeiru no reprezentante sira husi Kámara Komérsiu.


MTCI Sei Normaliza Folin Fos

Posting Husi : Josefa Parada

DILI-Relasiona ho prekupasaun folin fos ne’ebe agora sa’e maka’as iha area rurais, oras ne’e dadaun Ministeriu Turismu Comerciu no Industria, (MTCI) sei normalize hikas atu responde ba nesesidades loron-loron nian.
‘’Ami planu semana oin mai bele Distribui fos hodi nune’e bele normalize folin fos iha Distritu,”hateten Gestor Interino MTCI, Sancho Ximenes da Silva ba STL Iha Mandarin, kuarta liu ba.    
Sancho afirma hikas, fos ne’ebe maka atu distribui ho objektivu atu bele normaliza  folin iha  Distritu. Tamba ne’e maka  Governu halo intervensaun presu 25kg ba U$15. Karik ema fa’an liu presu katak Sancho, tenki halo kordensaun atu nune’e Governu foti medidas ba asuntu ne’e.
Husi kestaun ne’e, MTCI husu ba povu tomak karik hetan informasaun ne’e iha distritu ou sub-Distritu ne’ebe kontinua fa’an ho folin a’as bele fo hatene ba Governu atu hola medidas ba asuntu ne’e hodi halo intervensaun.
Iha parte seluk, husi membru PN, Deputadu Mateus de Jesus haktuir tan katak, povu barak iha area rurais kestiona kona ba asuntu ne’e.  “Asuntu ne’e importante tamba fos importante ba vida moris ema nian,”dehan Mateus.
Tuir mai Deputadu ne’e sujere ba Governu liu husi MTCI  atu normalize hikas folin fos nian iha teritoriu laran tomak. Tamba ho dalan ida ne’e povu sira ne’ebe mukit bele ona asesu ba fos.
Entertantu Veronica Piedade nudar estudante rekonhese, realidade povu sira iha area rurais susar tebes atu hetan fos, tamba fos ne’ebe iha dala barak folin maka’as hodi fo impaktu bot ba sira. Liu husi dalan ida ne’e, sira husu ba Governu tenke halo intervensaun lalais ba fos nian, nune’e povu sira iha area ne’eba bele asesu fos ho diak.
Kestaun seluk husi, Emilio da Costa nudar Juventude husu liliu ba MTCI atu oinsa direitamente normalize lalais folin fos ne’ebe agora sa’e maka’as iha area rurais. Sela’e negosiantes hirak ne’ebe maka fa’an, kontinua nafatin hasa’e folin tuir sira nia hakarak. vey

SEFOPE aprezenta esbosu saláriu mínimu

Sekretaria Estadu ba Formasaun Profisionál no Empregu (SEFOPE) liu hosi Komisaun Nasionál Saláriu Minímu (KNSM) halo aprezentasaun kona-ba determinasaun saláriu mínimu iha Timor-Leste, iha salaun sorumutu SEFOPE, loron 28, fulan Abril.
Aprezentasaun ida ne’e hanesan pasu positivu ida ba komisaun atu bele haree, rona sujestaun hosi membru sira tomak, atu nune’e KNSM bele halo revizaun ba konseitu saláriu mínimu ne’ebé di’ak no iha ikilíbru ba nesesidade báziku vida umanu  nian, molok atu aprezenta ba Konsellu Ministru no hetan aprovasaun hosi Parlamentu Nasionál” hateten Sekretáriu Estadu Formasaun Profisionál no Empregu, Bendito Freitas.
Bendito Freitas hatutan tan katak haksolok tebes ho rezultadu servisu KNSM nian ne’ebé bazeia ba konstituisaun RDTL artigu 50 n.° 2, kódigu laborál artigu 43 n.° 2 no artigu 131 hosi Organizasaun Internasionál Traballu (OIT).
Iha fatin hanesan tuir Vise-Prezidente KNSM, José da Conceição da Costa hateten katak “bazeia ba rezultadu iha tinan kotuk (12 Abril 2010) konsege halo aprezentasaun ba Konsellu Nasionál Traballu no komisaun relasaun traballu, no  sira fó opiniaun atu hadi’a fila fali item sira ne’e , atu nune’e bele hetan aprovasaun hodi estabelese padraun ba saláriu mínimu ba traballadór sira iha futuru. “KNSM sei esforsu atu kria saláriu mínimu iha tempu badak tuir padraun internasionál”, tenik nia.
KNSM ne’e rasik kompostu hosi Sekretaria Estadu Formasaun Profisionál no Empregu, Ministériu Infra-estrutura, Ministériu Ekonomia no Dezenvolvimentu, Sosiedade Sivil, Emprezáriu no Konsellu Nasionál Servisu nian (KSTL).

http://timor-leste.gov.tl/?p=4991&lang=tp&n=1

PNTL: hosi 2000 to’o 2011

 

Polísia Nasionál Timor-Leste nian (PNTL) kompleta ninia ezisténsia tinan sanulu resin ida iha loron 27 fulan Marsu. Loron ne’e marka ho komemorasaun iha Palásiu Governu nian, iha Díli, no iha importánsia partikulár ba instituisaun nasionál nian ne’e, tanba iha loron ne’e mós mak instutuisaun ne’e simu fali podér ezekutivu seguransa nasionál nian, ne’ebé, husi kedan tinan 2006 Polísia Nasoens Unidas nian (UNPOL) mak kaer. “Aniversáriu iha loron 27 fulan Marsu ne’e, marka eventu rua ne’ebé importante tebes ba ita. Uluk liu aniversáriu ne’e rasik, ne’ebé sai hanesan momentu reflesaun nian, sai hanesan oportunidade ida atu ita halo avaliasaun ba knaar ne’ebé PNTL  hala’o ona. Tuir fali, iha aniversáriu ida ne’e mak halo UNPOL entrega podér ba ita nia Polísia”, afirma Sekretáriu Estadu Seguransa nian, Francisco Guterres, iha entrevista ba programa Rádiu Timor-Leste “Adeus Konflitu, Benvindu Dezenvolvimentu”.
PNTL, ne’ebé UNTAET (Adminitrasaun Tranzitória Timor-Leste nian husi Nasoens Unidas) mak harii iha tinan 2000, buras nafatin no estabelese-an neneik tebes no ladún regulár, tanba ne’e, nia presiza tulun husi rai-li’ur atu garante seguransa iha rai-laran. Iha fulan Dezembru tinan 2002, fulan hitu hafoin restaurasaun independénsia nian,  presiza intervensaun  forsa militár internsionál nian husi Misaun  Nasoens Unidas nian ne’ebe mai iha Timor-Leste atu estabelese fila-fali orden públika.
Iha tinan 2004, PNTL asume ninia  funsaun, sai hanesan forsa polisiál únika ne’ebé sai hanesan responsável ba seguransa rai-laran País ne’e nian. Hafoin liu tiha tinan rua ne’ebé ho estabilidade ida ne’ebé bele dehan dia’k ona, maibé iha fulan Abríl tinan 2006,  krize mosu fila-fali iha nasaun foun ida ne’e. Ukun na’in timor oan sira tenke husu fila-fali tulun husi Organizasaun  Nasoens Unidas nian (ONU). ONU mak asume fali responsabilidade seguransa nian, nune’e PNTL depende de’it ba UNPOL.
Iha tinan 2008, ho situsaun ne’ebé estável ona, hahú halo planu tranferénsia nian atu nune’e transferénsia ne’e bele la’o ho di’ak no metin. Iha tempu ne’ebé operasionál sira simu formasaun, Governu organiza fila-fali Polísia,  hodi halo mós aprovasaun ba Lei-Orgánika foun ida no Rejime Karreira nian ne’ebé  própriu duni ba sira nia karaterístika sira.
Nune’e, iha tinan 2009, PNTL hahú, tuir faze, asume fila-fali garantia seguransa rai-laran País ne’e nian. Unidade dahuluk ne’ebé rekupera ninia funsaun sira mak Komando Distritu Lautén nian. Tuir fali mak Oekuse Ambenu no Manatutu,  no nune’e nafatin to’o Komandu Distritál hotu-hotu país nian.  Transferénsia totál podér ezekutivu seguransa nian husi UNPOL ba PNTL remata iha Dili, iha komemorasaun da-11 Polísia Nasionál nian, iha loron 27 fulan Marsu tinan 2011.
Sekretáriu Estadu Seguransa nian konsidera katak ida ne’e hanesan “dezafiu ne’ebé Polísia sei hasoru, liuliu, iha futuru. Ita hatene katak ita sei iha problema balu ne’ebeé ita presiza rezolve maibé ha’u fiar metin katak PNTL sei halo servisu di’ak liután”.


Ginajiu Maliana Inagura, Mister King Loke Sentru Tebe Bola Iha Maliana

Posting Husi : Josefa Parada

 
FOTO: STL/Oscar Salsinha
KOA FITA—Sekretariu Estadu Joventudi ho Desportu (SEJD) Miguel Manetelu, Sesta (13/5 inagura ba iha Ginajiu Munisipal, Maliana, Distritu Bobonaro  no hodi loke mos Sentru tebe bola iha Bobonaro ne’ebe lidera husi Mister King. Seremonia ne’e ho sinal koa pita husi SEJD Miguel Manetelu. 

MALIANA—Sekretariu Estadu Joventudi ho Desportu (SEJD), Miguel Manetelu, Sesta (13/5 inagura ba iha Ginajiu Munisipal, Maliana, Distritu Bobonaro  no hodi loke mos Sentru tebe bola iha Bobonaro ne’ebe lidera husi Mister King.
Tuir, SEJD, Miguel Manetelu, husu ba joventudi Bobonaro, atu uza Ginajiu ida ho didiak, atu nune’e bele fo venefisiu komunidade iha Distritu Bobonaro, liliu ba joventudi sira ne’ebe iha talentu desportu nian.
Nia reforsa, bainhira atu uza Ginajiu ida ne’e ba ema kaben, ou ba venefisiu ida ida nian, tenke selu, tanba aktividade ida ne’e sira halo interese ema ida nian.
Nune’e mos nia husu ba iha Adimistrador Distritu Bobonaro atu oinsa bele maneja Ginajiu ida ne’e ho didiak.    Nune’e mos ba iha, Mister King ne’ebe agora dadauk loke Sentru Tebe Bola ida iha Bobonaro.
Adiministrador Distritu Bobonaro, Domingos Martins fo agradese tebes ba iha governu ne’ebe lidera husi Kay Rala Gusmao, no mos esforsu husi Sekretariu Estadu Joventudi no Desportu, tanba ho sira nia esforsu maka ohin loron halo rehalobiltasaun ba Ginajiu Maliana.
Liu husi serimonia ne’ebe inagurasaun ida ne’e, Kompainha Ely Karya, intrega ona xave Ginajiu ba iha governu atu oinsa bele utilize Ginajiu ida ne’e ho didiak.
“Hau mos husu obrigado barak ba iha Kompainha Ely Karya tanba durante ne’e nia esforma hodi bele realiza no rehabilitasaun ba uma ida ne’e,” hatete Martins.
Iha oprtunidade ida ne’e, Mister King, informa mos katak nia sente kontenti tebes atu loke grupu tebe Bola ida iha Bobonaro, atu hodi hili sira ne’ebe maka mak jogu diak bele halo selesaun ba jogu iha rai liur.
“Hau loke Sentru Tebe Bola iha ne’e atu hili deit labele husi idade 12 mai karik atu bele trenu tebes bola, bainhira joga diak hau seli lori ba iha Dili atu halo selesaun bele tuir jogu iha rai liur,” hatete Mister king.
Nia tenik, Sentru Trenamentu Tebe Bolo agora dadauk loke ona iha Distritu tolu hanesan Dili, Lospalos, agora iha Bobonaro, lakleur tan nia sei loke iha Aileu, Suai, ho Same. car

MAEOT sei hala’o diseminasaun kona-ba Programa Dezenvolvimentu Desentralizadu I no II

Ministériu Administrasaun Estatál no Ordenamentu Territóriu, organiza sorumutu ida hodi halo Diseminasaun ba dekretu Lei kona-ba programa Pakote Desenvolvimentu Desentralizadu I no II ba Administradór Distritu, Diretór Distritál hosi Ministériu Edukasaun, Diretór Distritál sira hosi Sekretaria Estadu Obras Públika no Diretór Distritál sira hosi Servisu Bee moos no Saneamentu nian, iha segunda-feira, loron 9 fulan Maiu tinan 2011, salaun STAE,Díli.
“Esperiénsia liubá ne’ebé di’ak no ladi’ak sai nu’udar lisaun ida ba ita hotu atu hakat ba oin. Desizaun KDD (komisaun Dezenvolvimentu Distritál) nian ne’e koletivu, la’os individuál ne’ebé nakonu ho interese pesoál. Maibé importante liu ba KDD atu hala’o nia servisu mak tenke ka’er metin ba prinsipiu sira hanesan partisipasaun, responsabilizasaun, transparénsia no koordesaun servisu nian” hateten Arcângelo Leite iha ninia intervensaun.
Ministru Administrasaun Estatál no Ordenamentu Territóriu ne’e mós hatutan tan katak, Iha tinan 2011, totál projetu PDD I ne’ebé atu hetan implimentasaun iha sub distritu sira hamutuk, projetu 225, ho orsamentu ne’ebé mak sei gasta hamutuk millaun 15. Ba projetu PDD II ne’ebé atu hetan implimentasaun iha Distritu sira, hamutuk projetu  103 ho totál orsamentu ne’ebé sei gasta hamutuk millaun 28. Aleinde ne’e, diferensa entre PDD I no PDD II haree hosi valór orsamentu ba projetu ida-idak, PDD I hahú hosi dólar 150.000 mai kraik no PDD II hahú hosi dólar 151.000 to’o 500.000.
Primeiru-Ministru Kay Rala Xanana Gusmão, iha nia intervensaun husu “ba kompañia sira ne’ebé prenxe rekezitu sira no hetan konfiansa atu ka’er projetu sira, tanke hala’o servisu ho responsabilidade hodi hatudu rezultadu ne’ebé ho kualidade di’ak, atu nune’e bele manán konfiansa liután hosi Governu no komunidade sira ne’ebé sai benefisiáriu ba projetu ne’e. Implementa Projetu sira ne’e hanesan fó kapasitasaun no preparasaun ida ba setór privadu sira, bainhira estabelese munisipiu, sira  iha  ona esperiénsia”.


Implementasaun PDD Distritu Lautem Susesu, 28 Projeitu 100% Remata

Posting Husi : Josefa Parada

LAUTEM–Implementasaun projeitu Pakote Desenvolvimentu Desentralizasaun (PDD) iha Distritu Lautem ezekuta ho diak. 33 projeitu PDD, 28 projeitu 100% remata. Tuir Tim fiskalizasaun husi Komiaun G Parlamentu Nasional (PN), Assuntu Infrastruktura, Ekipamentus Sosiais hare projeitu PDD iha Distritu Lautem susesu.
Iha loron 12 Maiu Fulan ne’e Komisaun G Parlamentu Nasional Asuntu Infrastruktura, Ekipamentus Sosiais halo fiskalizasaun ba Distritu Lautem. Iha oras 03.00 lokraik OTL Komisaun G PN halo sorumutu ho Adjuntu Distritu Lautem no Ekipa Konjuntu Distritu (EKD) ne’e durante oras ida resin (1.30 OTL) ho objetivu atu fahe informasaun ba malu konaba projeitu PDD iha tinan kotuk nian (2010) iha Distritu Lautem no hodi rona mos sobre informasaun diversas nebe hato husi Adjuntu Administrador Lautem ho Ekipa Konjuntu Distritu (EKD) Distritu lautem.
Esplikasaun nebe hato husi Adjuntu Administrador Lautem, Julio Maria de Jesus ho Ekipa Konjuntu Distritu (EKD), Administrador Sub Distritu, Domingos dos Santos Seqeuira, Supervizor Distritu Regional, Gaspar dos Santos, Jestor Obras Publika, Jasinto da Costa ho Supervisor Obras Publika, Olivio Pereira da Concecao sobre projeitu PDD iha Distritu Lautem ne’e halo Vice Presidente Komisaun G PN, Inacio Freitas Moreira ho Sekretariu Komisaun G PN, Arao Noe de Jesus C. Amaral senti haksolok ho esplikasaun sira nebe hato husi Adjuntu Administrador ho EKD Lautem ne’e.
Iha sorumutu ne’e Vice Presidente Komisaun G Parlamentu Nasional, Assuntu Infrastruktura, Ekipamentus Sosiais, Inacio Freitas Moreira hatete katak razaun fiskalizasaun iha Distritu Lautem ne’e hodi hare rezultadu projeitu PDD hanesan infrastruktura pontes, estrada, be’e mos, elektrisidade, edifisiu edukasaun, saude no sel-seluk tan. Tamba tuir Inacio projeitu sira ne’e implementa tena ho orsamentu nebe bo’ot maibe iha akontesementu desenvolve ne’e iha kualidade ka lae tamba iha realidade to’o ikus povu maka senti benefisiu husi projeitu hirak ne’e.
“ Projeitu PDD iha Distritu Lautem tenki hetan esplikasaun konaba rezultadu no informasaun nebe los nebe durante ne’e akontese  konaba rehabilitasaun infrastrutura baziku hanesan pontes, estrada, be’e mos, elektrisidade, edifisiu edukasaun no sel-seluk tan tamba projeitu sira ne’e gasta orsamentu nebe bo’ot tamba ne’e maka ami tenki halo fiskalizasaun konaba projeitu sira ne’e,” komenta Inacio ba STL iha Lautem foin lalais ne’e.
Nune’e mos liafuan hanesan reforsa husi Sekretariu Komisaun G PN, Arao Noe de Jesus C. Amaral katak objetivu fiskalizasaun laos deit iha Distritu Lautem maibe antes ne’e dehan Arao Komisaun G halo tena fiskalizasaun iha Distritu sira seluk hodi hare ezekusaun ezekutivu projeitu PDD 2010 hanesan pontes, estrada, ahi – elektrisidade, be’e mos. Tamba ne’e maka Komisaun presija hetan informasaun husi Adjuntu Administrador Distritu Lautem ho EKD sira konaba fiskalizasaun projeitu PDD.
“ Presija hetan Informasaun husi ita bo’ot sira  (Adjuntu Administardor Distritu lautem ho EKD-Red) konaba fiskalizasaun projeitu PDD iha Distritu Lautem ne’e rasik tamba laos deit iha Distritu Lautem maka ami halo fiskalizasaun maibe antes ne’e mos ami husi Komisaun G halo fiskalizasun iha Distritu balun atu nune’e ami bele hatene saida maka sai hanesan defikuldade iha implementasaun projeitu hirak ne’e tamba ne’e presija fo apoiu ba malu konaba informasaun implementasaun projeitu PDD,” dehan Arao.
Adjuntu Administrador Distritu Lautem Julio Maria de Jesus komenta katak sorumutu ida ne’e entre Komisaun G PN asuntu Infra-struktura no Ekipamentu Sosiais atu informa implementasaun Projeitu PDD tinan kotuk nian nebe susesu ho desvantazen no vantazen to’o iha nebe. Dehan Julio, total projeitu PDD 2010 iha Distritu Lautem hamutuk 33 projeitu, 28 projeitu susesu 100% remata. Maibe projeitu balun normalmente tuir mai sei remata. Alende ida projeitu PDD hot-hotu iha Distritu Lautem 2010 nian remata ho kualidade diak.
“ Total projeitu PDD iha Distritu Lospalos hamutuk 33 projeitu, 28 projeitu 100% remata maibe Maibe projeitu balun normalmente tuir mai sei remata. Alende ida ne’e projeitu PDD hot-hotu iha Distritu Lautem 2010 nian remata ho kualidade diak,” tenik Julio.
Entretantu, tuir Supervisor Obras Publika, Olivio Pereira da Concecao hatuir katak fiskalizasaun husi Komisaun G PN iha Distritu Lospalos iha Suku Bauro nebe Aldeia Nanafoe ne’e hanesan loke estrada foun no ateru ho rai mutin nebe husi Aldeia Sepelata to’o aldeia Sub Sepelata no mos mosu fali iha Somocho maizumenus ho kilometru 7.
“ Ida ne’e maka ami nia servisu duni tamba ami mos hare katak PN liu husi Komisaun G hare ho matan, ida ne’e maka prinsipal liu no ami fo relatoriu katak projeitu sira ne’e li-liu projeitu estrada iha kualidade duni,” hatete Olivio.
Tuir observasaun STL hare katak depois sorumutu, Komisaun G PN Assuntu infrastruktura, ekipamentus Sosiais propois ba Adjuntu Administrador Distritu Lospalos ho Ekipa Konjuntu Distritu sira hodi ba halo fiskalizasaun iha fatin tolu maka hanesan ba hare projeitu edifisiu projeitu infrastruktura eskola Ensino Baziku No I Kuluhun Lospalos, projeitu Sub Sentru oli Pezado iha Aldeia 30 de Augostu Lospalos no projeitu loke loke dalan ka estrada foun no ateru ho rai mutin husi Suku Bauro Aldeia Nanafoe husi Aldeia Sepelata to’o aldeia Sub Sepelata no mos mosu fali iha Somocho maizumenus ho kilometru 7.
Wainhira, Tim fiskalizasaun husi Komisaun G PN halo hela fiskalizasun ba projeitu Sub Sentru Olio Pezado iha Aldeia 30 de Augostu ne’e, trabalhador 3 Damian de Jesus, Jose Alves Cabral ho Camilio Pereira nebe servisu hanesan badain mai hato sira nia sentimentu nebe la diak no satisfetu ho servisu ne’e wainhira servisu maka hanesan servisu hanesan badain laiha luvas, laiha helem inklui husu lisensa ba fila ba konsulta ka diskansa iha tempu meudia tuir informasaun nebe STL hetan katak kompania ne’e koa osan tamba hanesan badain  loron idamana 4.50 cent. Maibe responde ba asuntu ne’e Engeneru Sivil, Djoko Murdoko husi kompania Timor Black Bulding Industry (TBBI) hatete katak  ne’e regras nebe implementa iha servisu ne’e tamba servisu ne’e hodi duni deadline nebe fo husi governu katak iha 28 Novembru tinan ne’e tenki remata maibe konaba asuntu ne’e nia tim sei buka tuir hodi rezolve. jay

Rabu, 04 Mei 2011

MSS Sei Kontinua Ajuda Difisiente

Posting Husi : Josefa Parada

DILI-Ministeriu Solidaridade Sosial (MSS), sei  kontinua  ajuda ekipamentus  ba ema difisiente sira, nomos oinsa atu  halo atendementu ba sira.Tanba sira  iha direitu hanesan ho ema nebe’e fisiku  normal.No sira mos iha direitu atu asesu ba edukasaun. Hateten  Ministra Solidaridade Sosial, Maria Domingas Alves ba STL foin dadaun ne’e.
“Ita  presiza  atu fo apoiu ba ita nia maluk difisiente nebe’e  iha rai ida ne’e, tanba ne’e oras ne’e dadaun ami iha planu ho programa ida atu halo atendementu ba ema difisiente sira, oinsa bele ajuda sira liu husi ekipamentus nebe’e sira presiza.Tanba ami mos  ajuda kursu roda ba sira,”dehan Domingas.
“Ita mos konsege selu bolsa de mae, maibe agora dadaun implementa hela, bolsu de  mae, tanba bolsa de mae ne’e  halao iha tinan tolu nia laran.Hau hanoin bolsa de mae tinan ida ne’e foin mak hahu, nebe’e seidauk tarde, agor
a iha tranzisaun hela,”informa MSS.
Iha fatin seluk, Direitor  Exekutivu   ASSERT  Francisco de Deus Soares,ba STL  iha nia knar fatin, Becora,hateten, sira  sei  loke  sentru rehaplitasaun, intermus   oinsa atu halo atendementu ba  ema difisiente sira.
“Iha tinan kotuk ami  halo atendementu ba  difisiente sira hamutu  1500 resin, maski iha tinan kotuk ne’e  ami halo atendementu fatin limitadu, maibe ami tenta naf teten,”nia haktuir.
Nia mos hateten, hahu iha tinan 2005 to’o agora  total difisiente iha ASERT  hamutuk  n 3000,barak liu iha capital Dili, apoiu ne’e mai husi  Ministeriu Solidaridade Sosial (MSS), ajuda kursu roda  no buat seluk tan,no hetan ajuda husi  CVM  Jerman liu-liu konaba orsamentu.
“Ami  sempre fo treinamentu baa mi nia staf sira hodi hanorin fali difisiente sira,tanba sira mos iha direitu atu asesu iha edukasaun,ami nia planu ba oin husu ba  governu iha komit mentu  bele fo  apoiu buat nebe’e ami presiza,”nia komenta. Sin